Oquv reja va dastur

 V sinf (136 st)

 
dbiyt - so‘z sn’ti (1 st).
dbiytning so‘z sn’ti eknligi. Uning esttik, trbiyaviy, t’limiy hmiyati. Bdiiy so‘z qudrti.  So‘zning ifd imkniyatlri. So‘z rqli insn ruhiy lmi, his-tuyg‘ulri hmd tbit mnzrlrining tsvirlnishi. dbiyt v m`rift, dbiyt v m`nviyat, dbiyt v trbiya. Bdiiy dbiytning turlri. Mumtz hmd zmnviy shir v yzuvchilrning srlri mislid dbiytning so ‘z sn`ti eknligini nmyish etish.
 
HiKmt durdnlri
Mqllr. (1 st).
Mqllr lq g‘zki dbiyti nmunsi siftid. Mqllrd lq milliy tfkkuri qymg‘ining ks etishi. Mqllrning shkliy tuzilishi, ulrg s qisqlik, t`sirchnlik, trnlik kbi ususiyatlr hqid m`lumt. Mqllrning kishilrni ezgu insniy fziltlr ruhid trbiyalsh vsitsi eknligi. Mqllrning mvzu dirsi. Vtnprvrlik, do‘stlik, ilm v ksb-hunr, il, db, trbiya hqidgi mqllr.
Nzriy m’lumt: lq g‘zki ijdi  haqida tushunch.
 
Topishmoqlar. (1 soat)
 Topishmoqlarning o ‘zig s ususiyatlri. Ulrning mvzu dirsi, Topishmoqlardgi tsvirning o ‘zig sligi. Topishmoqlar d yashirilgn prdmt v uni tpish usullri
Nzriy m`lumt: Mql v tpishmq tushunchlri.
 
Imm Muhmmd ibn Ismil l-Buriy. Hdislr. (3 st).
Imm Buriy v uning «l-jm` s-shih» («Ishnchli to‘plm») hmd «l-db l-mufrd» («db durdnlri») nmli hdis to‘plmlri hqid m`lumt. Pyg‘mbrimiz Muhmmd lyhisslm Hdislrining insn m`nviyati yukslishid tutgn o‘rni. lq-dbg id hdislrning o ‘zig s ususiyatlri. Ulrd ezgu insniy fziltlrning ichm vqiy hikyalr ssid ifdlnishi. Hdislrning milltimiz lqiy qdriyatlrini shkllntirishdgi o‘rni.
Kmil insnning m`nviyatini shkllntirishd hdislrning o‘rni. Hdislrd bildirilgn fikrlr v o‘quvchi tbitidgi siftlr rsidgi lqdrlik. Mhribnlik, bg‘riknglik, m`riftg chnqqlik, dillik singri fziltlrning hmiyati ususid. Hdislr biln o ‘zbk lq mqllri v buyuk llmlr hikmtli so ‘zlrining mushtrk jihtlri.
Nzriy m`lumt: Hdis.
 
 
 
Ezp. «Yovvyi echkilr», «Kiyik biln tkzr», «Bo‘ri biln lylk», «Eshk biln bqlr», «Ustig tuz yuklngn eshk», «Burgut, zg‘ch v cho‘pn» msllri (3 st).
Qdimgi yunn mslchisi Ezp hyti to ‘g ‘risidgi rivyatlr. Ezp msllrining insniyat m`nviyati, m`rifiy tfkkuridgi o‘rni. Msllrd ezgulik, siylik, lijnblik singri g‘yalrning ilgri surilgni. «Yovvyi echkilr» mslid do‘stg sdqt, «Kiyik biln tkzr» mslid yashilikk yashilik biln jvb qytrish, «Bo‘ri biln lylk» mslid do‘st-dushmnning kimligini frqlsh lzimligi, bshq msllrd hm shung o‘shsh hytiy msllr rmziy brzlr rqli tlqin etildi.
Mslchilikning shkllnishi v trqqiytid Ezp ijdining hmiyati. Ezp msllrining trbiyaviy r‘li.
Nzriy m`lumt: Msl hqid tushunch.
 
 ErtKlr lmid
«Uch g‘-ini btirlr» ertgi (3 st).
Ertkning lq g‘zki ijdining qdimgi v kng trqlgn jnri eknligi. o ‘zbk lq ertklrining o ‘zig s ususiyatlri. «Uch g‘-ini btirlr» ertgining btkrr bdiiy lmi. Und lq bdiiy dhsi, fntziyasining yrqin nmyn bo‘lgnligi.
 
«Susmbil» ertgi (2 st).
Ertkdgi jnivrlr brzining mhiyati. Susmbil dlt qrr tpgn v hmm btli yashydign fsnviy yurtning timsli siftid. Ertkdgi til, rmz v bdiiy ifd ususiyatlri.
Nzriy m`lumt: Ertk hqid tushunch.
         «Оt vsiyati» ertgi. (2 soat)
           Ertkning syujti v kmpzitsiyasi. Uning sosiy qhrmnlri. Оt v o’g’illr: ikki ktt kdgi mnftprstlik, chko ‘zlik v udbinlikning qrlnishi. Knj o’g’il qiyofsid tlr o’gitig sadqt, mhribnlik, mrdlik, tntilik isltlrining ulug‘lnishi.. Ertkdgi shrli vsitlr brzi.  Ertknint  sosiy g‘yaviy v  bdiiy ususiyatlri. Ertk qhrmnlrining o ‘zig sligini ko’rsatishd dilgning o’rni.
Nzriy m`lumt: shrli ertklr
 
Hmid Оlimjn. «Оygul biln Btiyr»  dstni (4 st).
Hmid Оlimjn hyti v ijdi hqid m`lumt.
Uning ertk-dstnlri. «Оygul biln Btiyr» dstni syujti v brzlr tsviridgi o ‘zig slik. Dstndgi ssiy qhrmnlr. Dstnd ezgulik v yvuzlik o‘rtsidgi kursh tsviri. srning bdiiy ususiyatlri. sr tilining sdd v rvnligi.
Nzriy m`lumt: Ertk-dstn hqid tushunch.
 
Maqsud Shyzd. «Iskndr Zulqrnyn» dstni (3 st).
Shyzdning hyti v ijdi to ‘g ‘risid m`lumt.
sr o ‘zbk shirlri ijdid sh`riy ertk-dstnlr yartish tjribsi. «Iskndr Zulqrnyn» ertk-dstni v uning mullifi hqid m`lumt. Iskndrning ikki shi brligi hqidgi rivyat v uning dstndgi o ‘zig s tlqini. Iskndr, Srtrsh v Cho‘pn brzlri. Pinhn tutilgn mudhish sir v uning Cho‘pn yasgn ny rqli shkr bo‘lishi. Nyning rmziy mhiyati. Dstndgi rivyatdn chiqdign muhim sbq - trid pinhn tutilgn qbih ishlrning ypiqligich qlib ktmsligi, bribir qchndir shkr bo‘lishi muqrrr eknligi.
 
 
bdurhmn Jmiy. Hikyatlr (3 soat).
bdurhmn Jmiyning hyoti v ijdi hqid qisqch m`lumt. «Bhristn»dgi yrim hikyatlr thlili. Ulrd mrdlik, to ‘g ‘rilik, kmtrlik, kmso ‘zlik, dnlikning ulug‘lnishi. «bulhsan Qushnjiy», «Yusuf ibn Husan Rziy», «Iskndr Rumiy jhngirlik dvrid», «Iskndrdn so’rgnlrid…», hikyatlrining thlili.
 
Jntn Svift. «Gullivrning syhtlri» rmnidan parcha (4 st).
dib hqid qisqacha m’lumt. «Gullivrning syhtlri»ning m’jziy sr eknligi. Und sr qhrmnlri tbitidgi ijtimiy illtlrning kulgig linishi. srd vqlr yliyligi v rktrlr tsviri rlligi ‘rtsidgi nmutnsiblik mvjudligi hjviy rmn umr uzqligini t’minlgn ssiy mil eknligi. sr brzlri tbitidgi illtlrning hytiy ssi v ulrning mullif zmndshlrig dldr jihtlri.
 
 A.S. Pushkin “Shoh Saltan haqida ertak” (3 soat).
Ijodkor hqid qisqacha m’lumt. Ertakda mehr va mehrsizlik, yaxshilik va yomonlik, to`g`rilik va egrilik hamda ularning oqibati qanday natijaga olib kelganligi. Yaxshilik va ezgulik tantanasining ertakda mahorat bilan  ifodalanganligi 
 
Hns ristin ndrsn. «Bulbul» ertgi  (3 st).
Ertkchi-yzuvchi hqid m`lumt.
«Bulbul» ertgid ezgulik v ymnlik o‘rtsidgi kurshning ifdlnishi. Ertkdgi qhrmnlr brzi v ulr o‘rtsidgi munsbtlr tsviri. Ertkd ezgulik v go ‘zllikning buyuk yartuvchi kuch siftid ulug‘lnishi. Ertkning bdiiy go ‘zlligi.
BlliKning bg‘ubr lmi
 
bdull Qdiriy. «Ulqd» hikyasi (2 st).
bdull Qdiriyning hyti v ijdi hqid m`lumt.
«Ulqd» hikyasining sr bshlridgi o ‘zbk lqi hytidn lingnligi. Hikyaning g‘yaviy mzmuni. Hikyadgi brzlr. sr vqlri tsvirining hikyachi bl tilidn, uning dunyqrshi rqli brilishi. Tsvird bdiiy jzib v smimiylikk erishilgnligi. srd dib yashgn triiy muhit tsviri. Hikyad o ‘zbk bllrig s jihtlrning ks ettirilgnligi. Hikya hqid tushunch.
Nzriy m`lumt: Hikoya haqida tushuncha
 
Hamza Hakimzoda Niyoziy. She’rlar (3 soat).
Shoir haqida qisqacha ma’lumot. Shoir she’rlarida yolg`on bilan rost o`rtasidagi farqning ko`rsatilishi. Yolg`onchi albatta o`z jazosini olishi muqarrarligi tasviri. “Mevalar mojarosi” she’rida kibrning ramziy timsollarda ifodalanishi
 
Оybk. «Fnrchi t», «Blning ko‘ngli pdsh»  hikyalri  (3 st).
Yozuvchining hyti v ijdi hqid m`lumt.
«Fnrchi t» hikyasid tning liyjnb insniy fziltlri v sho‘ bllr sjiyasining  hqqniy ifdlngnligi. Bllrning fnrchi tg bo‘lgn munsbtlrining o‘zgrib brishi v bu hlning yzuvchi tmnidn ktt mhrt biln ifdlngnligi. Hikyaning trbiyaviy hmiyati.
«Bllik tirlrim» qisssid dibning bllik v o‘smirlik dvrining ifdlnishi. qissdn lingn prchd o‘tgn sr bshlrid yashgn bl v bb brzlrining hqqniy tsviri. Hr ikkl srd yzuvchi uslubig s smimiyatning bdiiy t`sirchn ifdlngnligi. Hikyalrning esttik-trbiyaviy-hmiyati.
 
Mirkrim Оsim. «Yoshlik yyomining ilk bhri», «Yazd cho`li», «Qushlr tili» hikyalri(«Zulmt ichr nur» qisssidn (3 st).
Yozuvchining hyti v ijdi hqid m`lumt.
«Zulmt ichr nur» qisssidgi «Yoshlik yyomining ilk bhri», «Yazd cho`li» v «Qushlr tili» db nmlngn lvhlrd lishrning bllik chg`lrig id ibrtli vqlrning tsvir etilgni. Undgi kitbg bo`lgn muhbbt, yolt lmining kngligi, muhfzsining trnligi. Mzkur hikyalrning m’rifiy v trbiyaviy hmiyati.
 
G‘fur G‘ulm. «Mning o‘g‘rigin blm» hikyasi (3 st).
G‘fur  G‘ulmning hyti v ijdi hqid m`lumt.«Mning o‘g‘rigin blm» hikyasid Birinchi jhn urushi dvridgi lq hytining ks ettirilishi. Hikyad bl, kmpir, o‘g‘ri brzlrining hqqniy tsvirlngnligi. Kmpir biln o‘g‘ri o‘rtsidgi suhbt; suhbtdgi tbiiylik v smimiylikning nmyn bo‘lishi. Hikyadgi brzlrd o ‘zbk milliy ruhining tiniq ks etgnligi.
 
 Usmn Nsir. She’rlar (3 soat)
«Yur, tg‘lrg chiqylik», «Yo‘lchi», «Blligimg», «Yoshlik», «Yurgnmisiz birg y biln», «Gulzr – chmn...» sh`rlri.
Matn ustida ishlash. Sh`rlrdgi shkl v m`n uyg’unligi. Ulrd petik fikrning yangich ifdsi. Ifdlrning tbiiyligi v t`sirchnligi. T`sirchnlikn yuzg chiqryotgn millr thlili.
Nzriy m`lumt: Sh`r hqid tushunch
 
sqd Mutr. She’rlar (2 soat).
sqd Mutrning hyoti v ijdi to`g`risid m’lumt.
.Mutr sh’riyatining o`zig s ususiyatlri. Sh’rlrd yashshdn mqsd lq v jmiyat ldidgi ms’uliyatni his etish v o`zidn yashi iz, yashi nm qldirish, dgn g`yaning bdiiy mujssmlnishi. .Mutr sh’rlridgi fikr v tuyg`u, uyg`unligidgi o`zig slik. Sh’rlrning bdiiy ususiyatlri.
 
O‘.Hshimv. «Dunyning ishlri» qisssidn (4 st).
O‘tkir Hshimvning hyti v ijdi hqid m`lumt. «Dunyning ishlri» qisssi mullifning o ‘z nsi hqidgi tirlrdn ibrt eknligi. qissdn lingn bblrd Оn, o‘g‘il v bshq brzlrning jnli tsvir etilgni. qissning «ll», «Iltij» bblrid insnning Оn ldidgi frzndlik burchining, hch qchn to‘lb bo‘lms qrzning t`sirchn ifdlngnligi. Оnni qo‘mssh, uni sg‘inish, uning hch kim biln lmshtirib bo‘lmydign mhri ldid qrzdrlik tuyg‘usining ifdlnishi. «Оq, ydin kchlr», «Tush», «Gilm pypq» fsllrid Оn qlbidgi chksiz mhr-muruvvt tuyg‘usining smimiy ifdsi. srning bdiiy ususiyatlri.
 
Mirtmir. «Bulut», «Shudring», «To‘rg‘y», «Bliq vi», Qishlg‘im» sh`rlri (3 st).
Mirtmir hyti v ijdi hqid m`lumt. Mirtmir sh`rlrid n yurt tbitidgi tngsiz go ‘zlliklrning tsvirlnishi. Shir sh`rlrid yurt tbitig mhliylik, undn frlnish hissining bo‘rtib turishi.
Mirtmir sh`rlrid tbitg mhr-muhbbtning ifd etilishi. «To‘rg‘y» sh`rid n shu cho‘l qushig s ususiyatlrning yrqin tsvirlngnligi. «qishlg‘im» sh`rid o‘zbk lqig s ezgu siftlrning o‘zig s yo‘sind ks ettirilishi. Sh`rlrning bdiiy ususiyatlri v ifd trzi.
                    
.Snt-Ekzyupri. «Kichkin shhzd» qisssidn (4 st).
Yozuvchi hqid m`lumt. Ertk-qissd bllr lmining mhrt biln tsvir etilishi. Und bdiyat v fniylik, hyt, muhbbt v o‘lim mummsining o ‘zig s trzd tsvir etilishi. Kichkin shhzd brzi. Ertkdgi bshq brzlr v ulr o‘rtsidgi munsbt. Ertkd bllr ruhiy lmig s ususiyatlrning yrqin ifdlngnligi. Ertkning trbiyaviy hmiyati.
 
Mumtz dbiyt bo‘stni
lishr Nviy. «Hayrat ul-abrr» dstnidn (6 st).
lishr Nviyning hyti v ijdi hqid m`lumt. «Hayrat ul-abrr» sri buyuk  shirning «Xamsa» asarining birinchi dstni ekanligi. Dstnd  chin va ylg‘n so ‘zning slishtirilishi. To ‘g ‘rilikning qanchalar azb bilan bo‘lsa-da, o‘lib kelishi, ylg‘n va egrilikning xir-qibt engilishi Sher bilan Durrj qismati mislida  aks ettirilgani.
Dstnning  o‘ninchi maqltidan lingan hikyatlarning rmziy m`nsi. slid insn m`nviy qiyfsini ks ettiruvchi hikyatlrning bdiiy v lqiy ususiyatlri.
“Tarixi muluki Ajam” asaridan olingan “No`shiravoni odil hikoyati”da adolat va xalollik g`oyalarining ifodalanganligi. Navoiy asarlarining ahamiyati.
 
Bbur. Rubiylr (3 st).
Bburning hyti v ijdi hqid m`lumt. Bbur – rubiynvis. Shirning «Hr kimki vf qils...», «Kim yr ng ilm tlibi...», «Ko‘pdin brikim...», «Tl yo‘qi jnimg‘...» rubiylrig s ususiyatlr. Rubiylrd mullif hyti, shsiyati, kchinmlri, rzulri, rmnlri v ulrning btkrr trzd tsvir etilgni. Rubiylrd shirg s smimiyat v rstgo‘ylikning ks etishi. Shirning «Ko‘rdum», «Kishi» rdifli rubiylrid hyt hqiqtining ks etishi. «Ko‘ngli tilgn murdig‘...», «Tl yo‘qi...» v bshq rubiylrid Bbur trjimi hlig dir unsurlrning yaqql nmyn bo‘lishi.Rubiylr matni ustida ishlash.Rubiylrd  vtn, yurt sog’inchining tsviri, Rubiyd so‘z v g‘ya birligi. Ulrning bdiiy ususiyatlri.  
Nzriy m`lumt: Rubiy hqid tushunch.
 
Muqimiy. «Syhtnm» sri  (4 st).
Muqimiyning hyti v ijdi hqid m`lumt. Muqimiy  «Syhtnm» sining jnr ususiyatlri. srning  o‘z dvrid mshhur bo‘lgnligi.  «Syhtnm» d Frg‘n vdiysi hlisig s hyt mnzrlrining brilishi. Оdmlrg s nuqsn v illtlrning kulgi vsitsid ifd etilgnligi. srning hjviy yo‘nlishi. Оbrzlr tsviri. «Syhtnm» tilining jzibsi.
«Syhtnm»ning «Qo‘qndn Isfrg» qismid shirning duny hqidgi kuztishlrining ks ettirilishi. Und Rfqn, Yakktut, Isfr singri mnzillrdn lingn tssurtlrning tsvir etilgnligi.
Nzriy m`lumt: Syhtnm hqid tushunch.
 
S`diy Shrziy. «Gulistn» sri (3 st).
S`diy Shrziy hqid m`lumt. «Gulistn» srining bdiiy-m`rifiy ususiyatlri. «Gulistn» - o‘zbk didktik dbiytining tuk nmunsi siftid. S`diy hikyatlrid t`lim-trbiya mslsining hl qiluvchi msl siftid qo‘yilishi. Ulrd to‘g ‘ri so‘z, qntli, mhntksh, hll kishilr tqdirining ks ettirilishi. Dstndgi sh`riy lvhlr v hikyatlrning hytiy-didktik ssi. Dstnning o ‘zbk dbiyti rivjidgi hmiyati.
 
Vtnni svmq iymndndir
bdull vlniy. «Vtnni suymk» («Turkiy Gulistn youd lq» sridn) lvhsi, «Vtn» sh’ri (2 st).
.vlniy hyoti v ijdi to`g`risid m’lumt.
«Turkiy Gulistn»dgi sh’riy v nsriy lvhlrd vlniyning go`zl db-lqq, yashilikk myl, yomnlikdn hzr, el-yurtg, Vtng muhbbt tuyg`ulrining ifd qilingnligi. «Vtnni suymk» srid insn tug`ilib o`sgn zminning qdr-qimmtini sdd bir uslubd tushuntirib brgnligi. Bu g`yaning Vtn hqidgi nsriy lvh pfsi biln uyg`unligi.
 
Erkin Vhidv. «Nido» sh`ri (4soat)
Shirning hyti hqid qisqch m’lumt. «Nid»dstnid urushning  insniyat bshig tushgn eng ulug‘ flkt sifatida ks ettirilganligi. Dstnd bl tbitining g‘yat nzik jihtlri hqqniy va ta’sirchan tsvirlngnligi. Dstn nmining rmziy ifdsi. Uning badiiy xususiyatlari.
Nzriy m’lumt: Dstn (pyem) haqida tushunhca.
 
 
bdull Оripv. «O‘zbkistn» sh`ri (3 st).
.Оripv hyti v ijdi hqid m`lumt. «O ‘zbkistn» qsidsid n yurt o‘tmishining  g‘yat t`sirli v millt trii biln uyo‘un hld tsvirlngnligi. srd buyuk jddlrni ulug‘lshdgi smimiyat. Shirning Vtng bo‘lgn muhbbtining yrqin ifdlnishi. She’rning bdiiy ususiyatlri.
 
Hmz Imnbrdiyv. «Оhu», «Sehrli mehr» sh’rlri (3 st).
Shoirning hyti v ijdi hqid qiaqacha m’lumt. Uning  sh’rid g‘zllik v ezgulik timsli b‘lmish huning hytig thdid etib, uni qasoskorg ylntirgn dmlr v jnivrlr munsbti tsviri. Sh’rlarning ‘t smimiy v ishnrli tsvirlngnligi.
 
Ndr Dumbdz. «Hllds» hikyasi (4 st).
 Gruzin dibi N.Dumbdzning hyti v ijdi hqid m`lumt. dibning qtr rmn, qiss v hikyalrining o ‘zbk tilig trjim etilgnligi. «Hllds» hikyasid bllr hyti, ulr rsidgi murkkb munsbtlr tsviri. srdgi vtnprvrlik tuyg‘usining o ‘zig s trzd ifd etilishi. Yanguli v Jml brzlri. Ulrning o‘shsh v frqli jihtlri tsviri. Bu brzlrning rktr drjsig ko‘trilgnligi. Yanguli tbitid jngrilik, lijnblik hmd vtnsvrlik tuyg‘ulrining  mvjudligi.
 
srlrni o‘rgnish uchun  - 98 st.
Yozm va og`zaki ijodiy ishlr uchun  - 34 st.
Tkrrlsh uchun  - 4 st.
 
O‘quvchilr yd lishlri lzim bo‘lgn srlr:
Mql v tpishmqlrdn nmunlr.
 Hdislrdan  namunalar
Bbur. Rubiylrdn nmunlr.
Muqimiy. «Syhtnm» sridn prch.
H.Оlimjn. «Оygul biln Btiyr» dstnidn prch.
Mirtmir. «Bulut», «Shudring»  sh`rlri.
Usmn Nsir. «Yur, to‘lrg chiqylik», «Yurgnmisiz birg y biln» sh`rlri.
E.Vhidv. «Nido» dostonidan prch.
.Оripv. «O‘zbkistn» sh`ridn prch.


http://adabiyot.uzedu.uz (http://adabiyot.uzedu.uz)

URL : http://adabiyot.uzedu.uz/uzb/oquvrejalarvadasturlar.html